Een 24 volt elektrasysteem in de camper is een logische keuze als je veel stroom nodig hebt. Hiermee kun je namelijk een grote omvormer aansluiten, waarop zwaardere 230V-apparaten werken. Denk aan een koffiezetapparaat, boiler, magnetron, luchtcompressor of zelfs een inductiekookplaat en dakairco.
Daarnaast is een 24 volt-systeem efficiënter dan een 12 volt-systeem, omdat het spanningsverlies lager is. Dat is vooral een voordeel bij systemen die veel stroom vragen. Het enige nadeel van 24 volt is dat de meeste camperapparaten op 12 volt werken en ook de startaccu vaak 12 volt is. Gelukkig kunnen we hiervoor spanningsomvormers gebruiken. Dat brengt natuurlijk wat extra kosten met zich mee, maar de grotere 24 volt-apparaten (zoals omvormers en laders) zijn ook weer goedkoper dan vergelijkbare 12 volt-varianten.
Dit schema kun je terugvinden in 2 varianten, allebei zeer krachtige elektrische systemen.
2× 24V 100Ah lithiumaccu’s + MultiPlus 2KVA
Geschikt voor 230V-elektrische apparaten tot 1600W.
3× 24V 100Ah lithiumaccu’s (of 2×) + MultiPlus 3KVA
Geschikt voor 230V-elektrische apparaten tot 2400W.
Elektraschema 7: 24V krachtpatser
Dit 24V-elektrasysteem heeft zonnepanelen, laden via de dynamo, walstroom, een omvormer en lithium huishoudaccu’s. Hieronder vind je de opstelling van het standaard schema. Ook vind je direct onder deze afbeelding de opstelling voor het Plus schema. Bij Uitleg & keuzes vind je ook een versie met MEGA- en MIDI-zekeringen, voor beide varianten.
Uitleg & keuzes
Hieronder lees je hoe elk onderdeel werkt en welke keuzes en upgrades mogelijk zijn.
De huishoudaccu
2× 24V 100Ah lithiumaccu’s
Parallel geschakeld, waardoor de capaciteit verdubbelt naar 200Ah terwijl de spanning 24V blijft. Samen goed voor 4800Wh. Hiermee kun je makkelijk koken op inductie en meerdere dagen vrij kamperen.
3× 24V 100Ah lithiumaccu’s
Samen goed voor 7200Wh. Hiermee is koken op inductie mogelijk en eventueel ook een airco off-grid te laten draaien.
Er is in dit schema gekozen voor lithiumaccu’s omdat deze de hoge stromen aankunnen die de MultiPlus (omvormer-lader) vraagt. We raden het sterk af om deze lithiumaccu’s te vervangen door loodzuuraccu’s, zoals AGM. Loodzuur kan namelijk niet dezelfde hoge stroom leveren als lithium (LiFePO4), wat tot problemen kan leiden bij gebruik van zware apparatuur.
Dynamo
De dynamo in dit schema voedt een 12 volt startaccu, wat gebruikelijk is in de meeste campers. Om toch het 24 volt-elektrasysteem in de camper van stroom te voorzien, moeten we de spanning omvormen van 12 naar 24 volt. Dat doen we met behulp van de Orion-Tr Smart 12-24, die de lithiumaccu’s oplaadt met 15A per uur.
De 200Ah-lithiumaccu’s worden hiermee in 13 uur van helemaal leeg volledig opgeladen. In de praktijk zijn de accu’s vaak niet helemaal leeg, daarbij laad je ook op via de zonnepanelen, waardoor het opladen van de huishoudaccu’s sneller is.
Upgrade: sneller laden tijdens het rijden
Wil je liever sneller opladen tijdens het rijden? Neem dan een kijkje bij het Plus-schema, hierbij zijn 2 Orion DC-DC-laders parallel geschakeld om 2 keer zo snel op te laden. Ook kun je deze opstelling in het standaard schema implementeren.
In deze DC-DC-lader zit een automatische start-stop motordetectie geïntegreerd. Dat betekent dat de verbinding tussen de startaccu en de huishoudaccu alleen actief is wanneer de motor draait.
Zonnepanelen
Om ervoor te zorgen dat je off-grid kunt kamperen met je camper en toch al je apparaten kunt gebruiken, zijn zonnepanelen essentieel. In dit systeem vind je drie zonnepanelen van 150Wp die in serie zijn geschakeld. Hierdoor wordt de spanning verdriedubbeld, wat nodig is om het 24V-systeem van voldoende spanning te voorzien om op te laden. Deze hogere spanning maakt het zonnepaneelsysteem bovendien efficiënter.
De drie zonnepanelen hebben samen een nominaal vermogen van 450Wp en leveren op een zonnige zomerdag gemiddeld zo’n 45Ah op bij een 24V-systeem.
Andere zonnepanelen — 2 alternatieve opstellingen
Let op: verklein je het zonnepaneelsysteem, dan heb je ook minder opbrengst. De motor wat vaker laten draaien of een bezoek aan de camping/walstroom kan hierin ook een oplossing zijn.
| Configuratie | Laadregelaar | Zekering |
|---|---|---|
| 2× 150Wp | Victron MPPT 75-10 | 15A |
| 3× 100Wp | Victron MPPT 100-15 | 20A |
Walstroom, omvormer/acculader en 230V-apparaten
In dit schema (standaard) vind je de Victron MultiPlus 24-2000, zo kun je allerlei 230V-apparaten aansluiten die een hoog vermogen vragen. Denk aan een boiler, magnetron, koffiezetapparaat of zelfs een kleine inductiekookplaat. Zolang je maar niet boven het vermogen van 2000VA (1650W) uitkomt.
Zodra aangesloten op walstroom laadt de MultiPlus 24-2000 de huishoudaccu op met maximaal 50A per uur.
De Victron MultiPlus (vanaf 800VA) heeft een unieke functie: PowerAssist. Hiermee kunnen de stroom van walstroom en de huishoudaccu worden gecombineerd. Zo kun je apparaten met een hoger vermogen gebruiken op je 230V-stopcontacten, of meerdere apparaten tegelijk — zolang het gecombineerde vermogen van de campingaansluiting en de omvormer maar niet overschreden wordt. De aardlekautomaten voor en na de MultiPlus zijn hierop afgestemd.
Het is belangrijk om het vermogen dat je van de MultiPlus vraagt goed in de gaten te houden, zodat je kunt nagaan of je nog een 230V-apparaat kunt aansluiten of dat je beter even wacht. In dit schema doen we dat met de VE.Bus Smart Dongle, waarmee je de MultiPlus ook aan- of uitzet via je telefoon. De Digital Multi Control in dit schema is optioneel — je kunt niet de Smart Dongle en de Multi Control tegelijk aansluiten.
De MultiPlus veranderen naar 24V 3000VA
Wanneer je grotere 230V-apparaten wilt gebruiken in je camper, zoals een inductiekookplaat en/of een airco, dan raden we je aan een Victron MultiPlus 24V 3000VA te plaatsen in dit schema. Daar komen ook een aantal andere veranderingen bij kijken:
- Kabel busbar → MultiPlus: 50mm² 1,5m
- Kabel huishoudaccu → busbar: 50mm² tot 1m, 70mm² vanaf 1m
- Zekering busbar → MultiPlus: 300A
- Zekering huishoudaccu → busbar: 350A
- Aardekabel MultiPlus: 35mm² / busbar: 35mm²
Daarbij kan het verstandig zijn een derde 24V 100Ah-lithiumaccu te schakelen in parallel. Zo vergroot je de capaciteit en de maximale stroomgrens — helemaal wanneer je een dakairco en inductiekookplaat gaat gebruiken in je camper valt dit aan te raden.
Deze 3KVA MultiPlus kun je ook terugvinden in de Plus-versie van dit schema, samen met een dubbele Orion DC-DC-lader en 300Ah aan lithiumaccu’s.
De aardlekautomaten en installatieautomaten
Een veilige 230V-installatie in de camper is van cruciaal belang. Daarom vind je in dit schema op twee plekken aardlekautomaten en daarnaast ook installatieautomaten. Een aardlekautomaat combineert een aardlekschakelaar en een installatieautomaat in één apparaat: hiermee ben je beschermd tegen lekstroom, kortsluiting en overbelasting. De installatieautomaten beschermen tegen kortsluiting en overbelasting van de aangesloten groepen.
Vlak na de binnenkomende stroom bij de CEE-invoerdoos zit een aardlekautomaat. Dit is verplicht volgens de NEN1010 en zorgt ervoor dat de volledige installatie direct beveiligd is zodra je de camper op walstroom aansluit. Direct na de Victron MultiPlus zit een tweede aardlekautomaat, die een hogere stroom kan verwerken omdat de MultiPlus dankzij PowerAssist tijdelijk extra vermogen kan leveren.
Na deze aardlekautomaat volgen twee installatieautomaten. De fase en nul vanaf de aardlekautomaat splits je met een 3-polige WAGO-klem, waarna beide installatieautomaten worden gevoed. Deze zijn te zien als twee afzonderlijke 230V-groepen, elk met een maximale stroom van 16A. De maximale output van de MultiPlus blijft uiteraard leidend, maar met deze installatieautomaten voorkom je dat er te veel stroom door de kabels of stopcontacten kan lopen.
DC verbruikers (12V)
Voor de DC-apparaten in je camper vind je twee zekeringkasten. Sommige DC-apparaten werken alleen op 12V, terwijl andere op 24V kunnen functioneren. Daarom vind je bij een van de zekeringkasten een spanningsomvormer/stabilisator. Deze zet de 24 volt om naar een stabiele 12 volt spanning.
Een stabiele spanning is belangrijk, omdat ledverlichting en sommige andere DC-apparaten minder snel kapotgaan wanneer de spanning constant blijft.
De Victron Smart BatteryProtect (65A) beschermt je accu tegen te diepe ontladingen van je DC-apparaten. Deze schakelt alle DC (24V) apparaten af zodra de accu te laag komt. De standaardinstellingen kun je aanpassen, zodat je de accu nog beter kunt beschermen. Ook zit er een alarmfunctie in zodra je in de buurt komt van een te lege accu.
Zekeringen
In dit elektraschema maken we naast de hoofdzekering gebruik van stroomonderbrekers. Dit zijn automatische zekeringen en schakelaars in één: ze bieden niet alleen beveiliging tegen overbelasting, maar maken het ook eenvoudig om een groep handmatig uit te schakelen.
Omdat we regelmatig de vraag kregen om ook MIDI- en MEGA-zekeringen te gebruiken — onder andere vanwege hun lage interne weerstand en hoge betrouwbaarheid — hebben we daarnaast een alternatieve versie van het schema ontworpen. Om de installatie compact en overzichtelijk te houden, maken we hierbij gebruik van een MEGA/MIDI-zekeringhouder (busbar).
Alleen bij de ingang van de Orion DC-DC-lader blijft een stroomonderbreker toegepast. Hiermee kun je de Orion eenvoudig loskoppelen van de startaccu, zodat deze tijdens stalling geen sluipverbruik heeft. Gebruik je hier liever een MIDI-zekering, dan is dat ook mogelijk — we adviseren dan wel een aparte schakelaar te plaatsen zodat je de Orion volledig kunt uitschakelen.
Hier vind je Elektraschema 7 uitgevoerd met een MEGA/MIDI-zekeringhouder (busbar):
Hieronder de aanpassing van de onderdelen die je in de onderdelenlijst zult moeten doen.
Onderdelen ter vervanging — standaard schema
- MEGA/MIDI-zekeringhouder (busbar)
- 200A MEGA-zekering (ter vervanging van de 200A ANL-hoofdzekering)
- 20A MIDI-zekering (ter vervanging van de 20A stroomonderbreker)
- 30A MIDI-zekering (ter vervanging van de 30A stroomonderbreker op de Orion-uitgang)
- 60A MIDI-zekering (ter vervanging van de 60A stroomonderbreker)
Onderdelen ter vervanging — Plus-schema
- MEGA/MIDI-zekeringhouder (busbar)
- 300A MEGA-zekering (ter vervanging van de 300A ANL-hoofdzekering)
- 20A MIDI-zekering (ter vervanging van de 20A stroomonderbreker)
- 30A MIDI-zekering (ter vervanging van de 30A stroomonderbreker op de Orion-uitgang, 2×)
- 60A MIDI-zekering (ter vervanging van de 60A stroomonderbreker)
Elektraschema onderdelenlijst
Alle onderdelen uit het elektraschema vind je hieronder terug, per variant en categorie — klik om open te klappen.
1. Elektrakast
- 2×: LiTime 24V 100Ah lithiumaccu — 10% korting met code VROLIJKOPREIS5
- Victron Shunt BMV 712 met Bluetooth
- Busbars 250A
- Hoofdschakelaar 275A
- Stroomonderbrekers: 1x 20A, 1x 30A, 2x 60A
- 2× Zekeringhouder 12V en 24V DC
- Spanningsomvormer: 20A
- Smart BatteryProtect 65A
- Megazekeringhouder met zekering: 200A zekering
- Hoofdzekering T Class 300A
2. Zonnepanelen
3. Dynamo
- Orion Tr Smart 12-24 15A (niet geïsoleerd)
4. Walstroom
- MultiPlus – 24/2000
- VE Bus Smart Dongle
- Digital Multi Control (optioneel)
- CEE invoerdoos
- Aardlekautomaat 16A (direct na CEE)
- Aardlekautomaat 25A (direct na MultiPlus)
- 2x installatieautomaat 16A MCB
- Installatiekast 4mod t.b.v. RCBO en MCB
- Installatiekast 2mod t.b.v. RCBO direct na CEE
- Stopcontacten
- CEE kabel
- Kabeldoos
- MK3 interface (instellen MultiPlus)
5. Kabels
Hi-Flex accukabels rood / zwart
| Doorsnede | Rood — max lengte | Zwart — max lengte |
|---|---|---|
| 50mm² | 2 meter | 2 meter |
| 35mm² | 2 meter | 3 meter |
| 16mm² | 7 meter | 7 meter |
| 10mm² | 2 meter | 2 meter |
| 6mm² | 2 meter | 2 meter |
- 2× RJ45 UTP-kabel
- Aansluiting DC 12V en 24V: kabel zwart/rood 4mm², 2,5mm² en 1,5mm²
- Neopreenkabel 3-aderig flexibel — 1,5mm², 2,5mm² en 6mm², te verkrijgen bij de bouwmarkt
Kabelschoenen
Kies specifiek voor deze kwalitatieve kabelschoenen of neem de kabelschoenen set 6-25mm².
| Maat | Aantal |
|---|---|
| 6mm² – M6 | 2× |
| 6mm² – M8 | 2× |
| 10mm² – M6 | 8× |
| 10mm² – M8 | 2× |
| 16mm² – M6 | 6× |
| 16mm² – M8 | 1× |
| 25mm² – M8 | 4× |
| 35mm² – M8 | 6× |
| 50mm² – M8 | 10× |
| 50mm² – M10 | 4× |
Ringkabelschoenen M4 voor zekeringkast 12V/24V DC
Voor het aansluiten van de kabels
1. Elektrakast
- 3×: LiTime 24V 100Ah lithiumaccu — 10% korting met code VROLIJKOPREIS5
- Victron Shunt BMV 712 met Bluetooth
- Busbars 300A
- Hoofdschakelaar 275A
- Stroomonderbrekers: 1x 20A, 2x 30A, 1x 60A
- 2× Zekeringhouder 12V en 24V DC
- Spanningsomvormer: 20A
- Smart BatteryProtect 65A
- Megazekeringhouder met zekering: 300A zekering
- Hoofdzekering T Class 400A
2. Zonnepanelen
3. Dynamo
- 2x Orion Tr Smart 12-24 15A (niet geïsoleerd)
- Verdeelpunt blok
- Midi-zekeringhouder: 120A zekering
4. Walstroom
- MultiPlus – 24/3000
- VE Bus Smart Dongle
- Digital Multi Control (optioneel)
- CEE invoerdoos
- Aardlekautomaat 16A (direct na CEE)
- Aardlekautomaat 32A (direct na MultiPlus)
- 2x installatieautomaat 16A MCB
- Installatiekast 4mod t.b.v. RCBO en MCB
- Installatiekast 2mod t.b.v. RCBO direct na CEE
- Stopcontacten
- CEE kabel
- Kabeldoos
- MK3 interface (instellen MultiPlus)
5. Kabels
Hi-Flex accukabels rood / zwart
| Doorsnede | Rood — max lengte | Zwart — max lengte |
|---|---|---|
| 50mm² | 3 meter | 3 meter |
| 35mm² | 6 meter | 3 meter (DC-aarddraad) |
| 16mm² | 3 meter | 3 meter |
| 10mm² | 4 meter | 4 meter |
| 6mm² | 2 meter | 2 meter |
- 2× RJ45 UTP-kabel
- Aansluiting DC 12V en 24V: kabel zwart/rood 4mm², 2,5mm² en 1,5mm²
- Neopreenkabel 3-aderig flexibel — 1,5mm², 2,5mm² en 4mm², te verkrijgen bij de bouwmarkt
Kabelschoenen
Kies specifiek voor deze kwalitatieve kabelschoenen of neem de kabelschoenen set 6-25mm².
| Maat | Aantal |
|---|---|
| 6mm² – M6 | 2× |
| 6mm² – M8 | 2× |
| 10mm² – M6 | 10× |
| 10mm² – M8 | 4× |
| 16mm² – M6 | 3× |
| 16mm² – M8 | 3× |
| 35mm² – M6 | 3× |
| 35mm² – M8 | 5× |
| 50mm² – M8 | 20× |
| 50mm² – M10 | 4× |
Ringkabelschoenen M4 voor zekeringkast 12V/24V DC
Voor het aansluiten van de kabels
Installatiehandleiding
Wil je dit elektraschema gebruiken, maar kun je wel wat hulp met de installatie gebruiken? Waarschijnlijk is een installatiehandleiding dan een goede keuze.
- Heldere praktijkinstructies in PDF-handboek
- Meer dan 1 uur praktijkvideo’s
- Onderdelenchecklist
- Instellingen en testinstructies voor een volledig werkend systeem
Blij met dit gratis elektraschema? We waarderen het enorm als je jouw bestelling wilt doen via bovenstaande artikelen en/of ons wilt trakteren op een kopje koffie. Zo kunnen we deze elektraschema’s en alle andere informatie over camperbouw blijven leveren. Alvast bedankt 🙂
10 reacties
Hi Bas,
Waarom is er in het schema gekozen voor een 4mm2 dikke kabel bij de omvormer? Is dit ook een 3-aderige neopreen kabel?
Hoi Rob,
Ja de 4mm² op de multiplus out is een 3 aderige flexibele kabel. Dit is omdat de maximale output van de MP icm met de powerassist dus de walstroom, 16A + het omvormer vermogen is.
Bij de 2000VA model is dit 16A + 7A = 21A – Bij de 3000VA is dit 16A+ 10,4. Daarom zitten er ook groepen van 16A na de aardlekautomaat, zodat elke groep max 16A kan zijn. Stopcontacten en kabels na de groepen kunnen maar tot 16A.
bij 21A en 26A op 230V hoort een kabeldikte van 4mm² Vandaar dat kleine stukje tot de groepen van 4mm2
Hallo Bas en Bianca,
In het zware schema zie ik dat jullie een hoofdzekering van 400A toepassen. Echter zijn de busbars maar voor 250A rated. dit lijkt mij niet helemaal juist. Dit gebeurt ook in het “minder zware” schema maar dan met een 300A hoofdzekering. kunnen jullie mij daar wat verdere toelichting op geven?
Met vriendelijke groet,
Ricardo
Hallo Ricardo,
De waarde van de hoofdzekering is hoger gekozen dan de maximale continue stroom die daadwerkelijk door de kabels en busbars loopt. Hierbij is rekening gehouden met de kortdurende piekstroom die de omvormer kan vragen (maximaal ±10 seconden).
De busbars zijn goed voor een maximale continu stroom van 250A.
De maximale continue stroom in dit systeem bedraagt circa 160A. Dit is opgebouwd uit ongeveer 100A voor de MultiPlus (2400W/24V = 100A) en circa 60A voor de overige DC-verbruikers. Zowel de kabeldoorsnedes als de 250A busbars zijn op deze continue belasting afgestemd. En dus zoals je ziet kunnen de 250A busbars de max continu stroom van 160A aan.
Hopelijk zo duidelijk.
Hoi Bas en Bianca,
Ik ben dit schema op dit moment aan het aanleggen in mijn camper. Bedankt voor dit heldere schema!
Ik heb een vraag. Ik zie dat je de min busbar op het chassis aard, wat is hier de reden voor? Alle min draden lopen toch ook terug naar de min busbar en dus de minpool van de accu?
Ik hoor het graag of ik iets over het hoofd zie.
Vr groeten,
Bart
Hoi Bart,
Dit is een 0V referentie punt en is om foutstroom in het DC systeem veilig weg te laten lopen. Lees anders ook The Wiring Unlimited book van Victron.
DC systemen mogen ook zwevend zijn omdat DC minder gevaarlijk is voor mensen dan AC en soms wordt dit ook toegepast.
Binnenkort komt hier een artikel over, elke mobiele toepassing is anders en dat maakt dit onderwerp ingewikkeld.
hallo Bas en Bianca,
complimenten voor de heldere schema’s. Ik heb 2 vragen:
– ik plan 2 x24V zonnepanelen van 230W elk en 2 Li batterijen in serie (schema 7)
– Ik zou een victron EasySolar 24/1600/40 willen plaatsen, om dat die al veel doet en minder kabeling vereist.
– in het lijstje 24V apparaten staan dezelfde items als in de 12V apparaten. Is dat bewust? Niet al die zaken werken op 24V toch?
Klopt helemaal! Dit is een voorbeeld 12V/24V lijstje. Je kunt gewoon je eigen DC apparaten aansluiten.
De maxxfan moet op 12v dus daar heb je een transformator voor nodig. Je kunt het bij de apparaten altijd even controleren of er 12V en 24V bij staat.
Beste Bas & Bianca,
Dank voor de heldere schema’s en geniet van jullie koffie.
Een vraagje : Ik zie op jullie site, en ook op andere sites, altijd de keuze voor meerdere kleinere panelen. Een groot “standaard” paneel van ongeveer 110 x 180 zou heel mooi passen op onze sprinter, en is voor ons makkelijker te monteren. En bovendien een stuk goedkoper. Wat is de reden van de keuze voor meerdere kleine panelen?, of waarom geen groot paneel?
Ik hoop van jullie te horen.
All the best, en “keep travelling”
Thijs & Dawn
Hi Thijs en Dawn,
Bedankt daar worden we blij van! 🙂
Er is niet een reden die een groot enkel paneel ook kan presteren. Kleinere zonnepanelen in serie geschakeld vormen in principe ook 1 groot paneel. Deze schakeling zorgt ervoor dat het voltage verdubbeld. Daardoor heb je dus minder last van spanningsverlies en wordt er ook bij weinig zon snel een voltage behaald waarmee geladen kan worden. Vandaar dat je bij een 24 volt systeem vaak twee panelen in serie geschakeld ziet. Maar een enkel paneel kan dit ook. Als dit grote zonnepaneel van jullie zijn Vmp en Voc ruim boven de 24 volt uitkomt dan is dit paneel geschikt voor een 24 volt elektra systeem. Het zou mooi zijn als deze ongeveer 2 keer zo hoog ligt dan 24 volt.
Hopelijk heb je hier iets aan.
Groetjes