Ga jij binnenkort je zelfbouw camper laten keuren bij de RDW, dan krijg je ongetwijfeld te maken met de strenge ECE R10-eis. De RDW eist hiermee dat er geen elektrische apparaten in je camper zitten die elektromagnetische storing kunnen veroorzaken op het besturingssysteem van je voertuig. Voldoen je ingebouwde apparaten hier niet aan, dan is de kans op afkeuring heel groot. Gelukkig zijn er een paar slimme en legitieme manieren om dit op te lossen. Je kunt vooraf de juiste gecertificeerde producten kiezen, bepaalde apparaten simpelweg uit de camper laten tijdens de keuring, of de stroomtoevoer automatisch onderbreken zodra je gaat rijden.
De RDW controleert namelijk specifiek of elektrische apparaten tijdens het rijden kunnen storen. Door een elektronische schakelaar (of relais) te gebruiken, kun je apparaten zonder ECE R10-keurmerk automatisch laten uitschakelen zodra je het voertuig op contact zet. Dit systeem hebben we ingebouwd in onze laatste Volkswagen Crafter camper en het werkt perfect voor de keuring. Onderin dit artikel vind je het elektraschema waarin je precies ziet hoe je deze schakeling zelf eenvoudig toevoegt aan je bestaande systeem.
In dit artikel leggen we je precies uit wat de ECE R10-richtlijn inhoudt, welke apparaten wel of geen keurmerk nodig hebben en met welke drie tactieken je afkeur bij de RDW voorkomt.
1. Wat is de ECE R10-richtlijn eigenlijk?
De ECE R10-richtlijn is een officiële Europese keuringseis die draait om EMC: Elektromagnetische Compatibiliteit. In normaal Nederlands eist de RDW hiermee van je dat de elektrische apparaten in je leefgedeelte van je camper geen elektromagnetische storing kunnen veroorzaken. De focus ligt hierbij volledig op de veiligheid van je voertuig.
Wat is elektromagnetische straling?
Ieder elektrisch apparaat dat aanstaat, wekt in zekere mate een onzichtbaar elektromagnetisch veld op. Als een apparaat slecht is afgeschermd of kwalitatief minder hoogwaardige onderdelen bevat, kan het onbedoeld elektromagnetische straling (radiogolven of pulsen) gaan uitzenden via de lucht of de bekabeling.
Het risico voor je voertuig
Wanneer je gaat rijden met de camper is je voertuig volledig afhankelijk van complexe elektronica. Denk aan het motormanagement, de computer die je remmen (ABS) aanstoot, de airbags of de elektronische stuurbekrachtiging.
Als een apparaat in je camper flink staat te storen kan deze straling de vitale besturingssystemen van je voertuig beïnvloeden. Het grote risico is dat er tijdens het rijden plotseling functies of veiligheidssystemen uitvallen op het moment dat je een apparaat achterin de camper aanzet. Om die gevaarlijke situaties te voorkomen controleert de RDW hier tegenwoordig extra streng op en is dit een vast onderdeel geworden van de RDW eisen voor een camper.
2. Welke apparatuur heeft wél of géén ECE R10? (En hoe herken je het?)
Wanneer je elektrische apparatuur kiest voor in je camper is het slim om vooraf te controleren of ze over de juiste certificering beschikken. Dit geldt voor de elektrische verbruikers in je elektrasysteem, zoals een omvormer, acculader en zonnepanelen. Maar ook voor de verbruikers in je camper, zoals een koelkast, verlichting en dakventilator.
Vrijwel alle producten van Victron Energy voldoen hier standaard aan, deze producten gebruik je in je elektrasysteem en daarom zie je vooral deze producten terugkomen in onze gratis elektraschema’s. Je herkent de ECE R10-goedkeuring aan een specifieke e-markering op het apparaat zelf of in de handleiding. Dit is een code die begint met een ‘E’, gevolgd door een nummer en de letters ’10R’ (bijvoorbeeld E24 10R). Deze markering kwamen we bijvoorbeeld ook tegen in het boekje van onze Maxxfan Deluxe dakventilator, waardoor deze gewoon aan de eisen voldoet.
Camper producten en toch geen ECE R10 certificering
Er is echter een grote groep apparaten die specifiek voor campers en caravans is ontworpen, maar die toch geen ECE R10-keurmerk heeft. Denk bijvoorbeeld aan de camper boilers, waterpompen en camper tv’s. Fabrikanten omzeilen de dure en complexe keuringstrajecten door simpelweg in de handleiding te zetten dat het apparaat niet gebruikt mag worden tijdens het rijden.
Voor de wet hoeft het apparaat dan geen certificaat te hebben, maar de RDW keurmeester kijkt er heel simpel naar: als het apparaat in de camper zit en stroom kan krijgen terwijl je rijdt, is dit een afkeurpunt. Het keyword voor de RDW is dus altijd: tijdens het rijden.
Apparaten die onschuldig lijken, maar toch voor afkeur zorgen
Je denkt bij elektromagnetische straling misschien direct aan zware omvormers of complexe apparatuur, maar de RDW kijkt naar alle elektrische apparaten. Neem bijvoorbeeld standaard LED-verlichting of de USB-opladers die je in de wand hebt gebouwd. Dit lijken in eerste instantie onschuldige verbruikers die in de praktijk helemaal geen merkbare storing veroorzaken.
Toch zit er in een USB-poort of in een LED-dimmer vaak een klein stukje elektronica (een spanningsregelaar) dat een minimale, onzichtbare straling kan opwekken. Omdat deze budgetproducten vrijwel nooit het dure ECE R10-keuringstraject hebben doorlopen, hebben ze geen certificaat. En de regel van de RDW is: heeft het apparaat geen keurmerk en krijgt het ook stroom als de motor draait? Dan is dit een afkeurpunt, hoe klein of onschuldig het apparaat ook lijkt.
Je kunt geluk hebben met de keurmeester dat hij of zij hier niet naar kijkt, omdat dit een klein elektrisch apparaat is met vrijwel geen elektromagnetische straling, maar wij nemen liever geen risico. Geen zorgen, verderop in het artikel gaan we hier een oplossing voor geven.
Hoe zit het met je camper huishoudaccu’s en de ECE R10?
Een vraag die we vaak krijgen is of de huishoudaccu’s in de camper ook een ECE R10-keurmerk moeten hebben. De LiTime lithium-accu’s die wij gebruiken hebben dit (op één specifieke versie na) bijvoorbeeld niet. Gelukkig is dat geen probleem, want de accu’s zelf worden door de RDW niet gezien als een actieve verbruiker. Ze mogen dus gewoon in de camper blijven staan tijdens de keuring. Voorheen haalden wij onze accu’s altijd eruit voor de camperkeuring, maar bij onze laatste keuring hebben we deze juist laten staan om na te kunnen vragen of dit een probleem zou zijn en dat was het niet.
RDW-tip: Waar de keurmeester bij de accu’s wel heel streng naar kijkt, is de mechanische montage. De accu’s moeten muurvast zitten. Wij hebben hiervoor stevige, metalen accubakken gemaakt zodat de accu’s bij een flinke drempel of noodstop onmogelijk kunnen gaan schuiven of omhoog kunnen stuiteren.
3. Drie tactieken om ECE R10 afkeur te voorkomen
Als je een camper aan het bouwen bent ontkom je er bijna niet aan dat bepaalde apparatuur geen ECE-R10 keurmerk heeft. Omdat de keurmeester tegenwoordig extra streng controleert, is een slim plan rondom ECE R10 camper RDW-eis onmisbaar. Je moet simpelweg vooraf de juiste tactiek kiezen:
- Automatisch uitschakelen tijdens het rijden: Dit is de meest professionele oplossing voor vaste systemen. Je zorgt er met een relais of elektronische schakelaar voor dat de stroomtoevoer naar deze apparaten fysiek wordt onderbroken zodra je het voertuig op contact zet. Hoe je dit precies bouwt, leggen we verderop in dit artikel uit.
- Kiezen bij aankoop: Voorkomen is beter dan genezen. Let bij de aanschaf van onderdelen die je echt tijdens het rijden wilt gebruiken (zoals de koelkast of dieselkachel) direct op de aanwezigheid van het ECE R10-keurmerk.
- Eruit laten tijdens de keuring: Dit is de makkelijkste tactiek voor apparaten die niet verplicht vast ingebouwd hoeven te zitten voor de inrichtingseisen van de RDW. Denk aan een losse magnetron, een inductiekookplaat, LED verlichting en USB opladers. Wat er tijdens de keuring simpelweg niet in zit, hoeft de keurmeester immers ook niet te controleren.
Dit is uiteraard wel het omzeilen van de ECE R10 eis van de RDW en je kunt je afvragen of dit wel echt de juiste tactiek is. De regel is er natuurlijk niet voor niets, je wilt natuurlijk niet dat er complicaties ontstaan met het besturingsysteem van je voertuig.
4. Stappenplan: DC-apparatuur (12V of 24V) schakelen met de Victron Smart Battery Protect
Om te zorgen dat apparaten zonder ECE R10-keurmerk automatisch uitschakelen zodra je de motor start gaan we een slimme schakeling maken. Dit doen we voor de DC apparatuur (gelijkstroom 12V en 24V apparaten) met een Victron Smart Battery Protect. Hoewel de naam al zegt dat dit een accubeschermer is, gebruiken we deze ook als een slimme elektronische schakelaar (een MOSFET).
Aansluitschema DC apparatuur slim schakelen
In dit aansluitschema gebruiken we dus de Victron Smart Battery Protect als slimme schakelaar. Rechts vind je de zekeringkast van het voertuig, dit is een voorbeeld zekeringkast en ziet er voor elk voertuig net anders uit. De enige aanvullende onderdelen die we nodig hebben in deze schakeling is een piggyback zekeringhouder en een aantal 1.5mm² draden.
De min en plus busbar die je links onderin de afbeelding ziet, zijn verlengstukken van min en plus pool van de huishoudaccu. Deze hebben we buiten het schema gehouden.
Je stroomschema slim scheiden
Voordat je de kabels gaat trekken, is het belangrijk om je 12V-systeem goed te verdelen. Je kunt er namelijk voor kiezen om al je DC-apparaten achter de Battery Protect te zetten, of je splitst je systeem op met twee aparte DC zekeringkasten. Zo kun je 1 zekeringkast hebben die na de Battery Protect geplaatst wordt voor apparaten die slim moeten schakelen. En 1 zekeringkast die de Battery Protect omzeilt en direct busbars (verlengstukken van je plus en minpool accu) van je elektrasysteem plaatst, voor apparaten die altijd aan moeten kunnen.
- DC apparaten die altijd aan moeten kunnen: De koelkast is hier het perfecte voorbeeld van. Zelfs als je koelkast geen keurmerk zou hebben (wat de meeste goede compressorkoelkasten overigens wel hebben), wil je natuurlijk dat deze tijdens het rijden gewoon ijskoud blijft. De koelkast kun je daarom direct op je huishoudaccu of op de busbars plaatsen.
- Automatisch uit: Apparaten die geen ECE R10 hebben of waarvan je het niet zeker weet, verzamel je in een zekeringkast die we gaan schakelen via de Battery Protect.
Stap 1: Het Ignition Live signaal opzoeken en meten
De hele schakeling valt of staat met het vinden van een zogeheten Ignition Live signaal. Dit is een contactgestuurde spanning. Bij oudere bussen wordt dit vaak het D+ signaal genoemd, maar bij modernere voertuigen (zoals onze Volkswagen Crafter uit 2019) pakken we de Ignition Live uit de zekeringkast onder de stoel.
Dit signaal werkt heel simpel: als het contact van de bus uit staat, meet je hier 0 volt. Zodra je de sleutel omdraait en de auto op contact zet, springt de spanning naar 12 volt. Pak je multimeter erbij, zet de zwarte pin op een goed aardpunt van het chassis en test de lege zekeringpositie in de zekeringkast onder de stoel. Draai de sleutel om en controleer of de spanning netjes omhoogschiet. Schakelt de spanning direct weer naar 0 volt als je het contact uitzet? Dan heb je de juiste positie te pakken.
Stap 2: De Piggyback zekeringhouder plaatsen
Heb je de juiste contactgestuurde positie gevonden, dan gebruiken we een piggyback zekeringhouder. Hierin prik je een lichte zekering van 2 ampère. Er gaat straks namelijk geen zware stroom door deze kabel lopen, we gebruiken de kabel puur om een spanningssignaal door te geven naar het elektrasysteem van de camper. Druk de piggyback in de zekeringkast en de basis is klaar.
Stap 3: De kabel trekken en aansluiten op de Remote L
Vanaf de piggyback onder de stoel trek je een dunne (rode) kabel (wij hebben hier een 1.5mm² kabel gebruikt) helemaal door naar de elektra-opstelling achterin de camper. Deze sluit je aan op de Remote L (Remote Low) poort van de Victron Smart Battery Protect.
Hoe werkt dit nu vanbinnen? De Battery Protect staat standaard ingesteld in Modus A. In deze modus kijkt de Remote L poort heel simpel naar de spanning:
- Sleutel uit de auto (0 volt): De Battery Protect detecteert dat er geen spanning op de Remote L poort staat. De schakelaar blijft ingeschakeld, waardoor er stroom naar je zekeringkast loopt en je gewoon je lampjes of andere DC-apparaten kunt gebruiken.
- Contact aan (12 volt): Zodra je de motor start of de bus op contact zet, komt er 12 volt op de Remote L poort te staan. De Battery Protect herkent dit signaal direct en gooit de uitgang (Out) elektronisch op slot. De gekoppelde zekeringkast valt direct volledig uit.
Het mooie van dit systeem is dat je op de Battery Protect zelf helemaal niets speciaals hoeft in te stellen. Tijdens de RDW-keuring kun je hiermee aan de keurmeester demonstreren dat het systeem 100% legitiem en veilig werkt. Zodra je de sleutel omdraait, schakelt alles wat niet gecertificeerd is zichzelf direct uit, waardoor storing tijdens het rijden fysiek onmogelijk is.
5. Stappenplan: AC apparatuur slim schakelen
Veel zelfbouwers gebruiken een omvormer om off-grid, zonder walstroom, 230V-apparaten (zoals een inductiekookplaat, boiler of oven) te kunnen gebruiken. Als het gaat om de richtlijn van de RDW voor de ECE R10 in een camper, is het belangrijk om te weten dat ook je omvormer zelf verplicht een certificaat moet hebben. Maar denk ook aan de 230V-apparaten die je erop aansluit, die hebben dit keurmerk vaak niet. Gelukkig kunnen we het systeem zo inrichten dat ook deze apparaten zonder ECE R10 slim worden geschakeld, zodat ze tijdens het rijden gegarandeerd uitstaan.
Het slim schakelen van de omvormer gebeurt met een ingebouwde Remote schakeling. De Victron MultiPlus en Phoenix beschikken hier gelukkig standaard over. Kies je voor een ander populair merk, zoals de Ective CSI-serie? Dan zit je qua keurmerk ook helemaal goed, want deze omvormer/laders zijn netjes ECE R10 gecertificeerd. Maar deze hebben geen Remote poort. De slimme relaisschakeling die we hieronder beschrijven is daarom helaas niet mogelijk met een Ective CSI.
Aansluitschema AC apparatuur slim schakelen
In dit aansluitschema gebruiken we de Victron Multiplus, deze heeft net als de Phoenix modellen een Remote aansluiting. Rechts vind je de zekeringkast van het voertuig, dit is een voorbeeld zekeringkast en ziet er voor elk voertuig net anders uit. De enige aanvullende onderdelen die we nodig hebben in deze schakeling is een goedkoop 12V 5pins autorelais en een piggyback zekeringhouder.
Belangrijk: Geen Battery Protect op de hoofdstroom!
Voordat we naar de oplossing kijken is er één ding dat ten zeerste afgeraden wordt: een Victron Smart Battery Protect rechtstreeks tussen de dikke voedingskabels van je omvormer plaatsen. Bron: Handleiding Smart Battery Protect.
Een omvormer heeft bij het opstarten een enorme piekstroom nodig omdat de interne condensatoren in één klap opgeladen moeten worden. Een Battery Protect werkt met elektronische MOSFET-schakelaars. De grote klap van deze opstartstroom kan de elektronica in de Battery Protect permanent beschadigen of zelfs laten doorbranden. Gelukkig heeft Victron hier zelf al een veel slimmere en veiligere oplossing voor ingebouwd.
Stap 1: De Remote-brug loshalen
In plaats van de dikke stroomkabels te onderbreken, gaan we de omvormer softwarematig uitschakelen via zijn eigen stuuringang. Zowel de Victron MultiPlus als de Phoenix omvormers zijn uitgerust met een speciale Remote (afstandsbediening) aansluiting op de printplaat. Dit is een klein groen stekkertje met een zwart bruggetje (jumpdraadje) ertussen. Als dit bruggetje gesloten is, doet de omvormer zijn werk. Trek je het bruggetje los, dan gaat de omvormer direct op stand-by en levert hij geen 230V meer.
Als eerste halen we dit zwarte bruggetje uit het groene stekkertje. In plaats van het bruggetje sluit je nu twee dunne montagedraden aan (1.5 mm² is hier perfect voor). Deze twee draden trek je door naar de plek waar je het relais gaat monteren. Sluit deze twee draden aan op pin 30 en pin 87a (het Normally Closed contact) van het 12V autorelais. Het maakt hierbij niet uit welke draad op welke pin komt.
Stap 2: Het Ignition Live signaal aansluiten
Vervolgens hebben we het contactgestuurde signaal (Ignition Live) nodig om het relais te kunnen bedienen.
Heb je de stappen voor de DC-apparatuur hierboven al gevolgd? Dan heb je de rode kabel vanaf de piggyback-zekering onder de stoel al achterin je camper liggen. Je hoeft deze kabel dan alleen maar te splitsen (bijvoorbeeld met een Wago-klem) om het signaal ook naar je nieuwe relais te sturen.
Moet je dit signaal nog opzoeken? Dan kun je deze op de volgende manier vinden:
- Pak je multimeter erbij en zet de zwarte pin op een blank metalen aardpunt van het chassis.
- Test de lege zekeringposities in de zekeringkast (bijvoorbeeld onder de bestuurdersstoel).
- Draai de autosleutel om en controleer of de spanning netjes omhoogschiet naar 12V.
- Schakelt de spanning direct weer naar 0 volt zodra je het contact uitzet? Dan heb je de juiste positie te pakken.
- Plaats hier een piggyback-zekeringhouder in met een lichte zekering van 2 ampère. Er loopt straks namelijk nagenoeg geen stroom door deze draad, we gebruiken hem puur als spanningssignaal.
Stap 3: De spoel van het relais aansluiten
Nu trek je de rode draad vanaf de piggyback-zekering naar de opstelling van je relais. Deze sluit je aan op pin 85 van het autorelais.
Om het circuit rond te maken, sluit je een tweede (zwarte) kabel aan op pin 86 van het relais. Het andere uiteinde van deze zwarte kabel sluit je aan op een centraal aardpunt (massa), zoals je negatieve busbar of een massaboud van het chassis.
(Opmerking: Voor de werking van de spoel maakt het overigens niet uit of je de Ignition Live op 85 of 86 zet, zolang de ander maar aan de massa ligt!)
Hoe werkt dit nu in de praktijk?
Als de startsleutel uit het contact is, staat er geen spanning op het relais. Pin 30 en 87a zijn vanbinnen met elkaar verbonden (Normally Closed), waardoor de omvormer ‘denkt’ dat het originele bruggetje er nog in zit. Je kunt de omvormer dus gewoon gebruiken.
Zodra je de bus op contact zet krijgt het relais 12V via de piggyback-zekering. Het relais wordt magnetisch en trekt de interne schakelaar om. De verbinding tussen pin 30 en 87a wordt nu fysiek verbroken, waardoor de MultiPlus of Phoenix direct stopt met het leveren van 230V. Veilig, simpel en 100% volgens de RDW eis ECE R10!
Disclaimer: We delen onze eigen ervaringen rondom de ECE R10 camper RDW-regelgeving om je zo goed mogelijk op weg te helpen richting de keuring. Maar onthoud: elke camper en elk elektrosysteem is anders. Je bent als zelfbouwer altijd zelf verantwoordelijk voor de veiligheid en de uiteindelijke keuring van jouw voertuig.
